Czy zespół Downa to choroba genetyczna?

Czy zespół Downa to choroba genetyczna?

Kategoria Choroby
Data publikacji
Autor
Be4Pregnancy.pl

Tak, zespół Downa to uwarunkowane genetycznie zaburzenie powstające z powodu dodatkowej kopii chromosomu 21, czyli trisomii 21. Określenie choroba genetyczna bywa stosowane, ale precyzyjniej mówić o zespole genetycznym lub zaburzeniu chromosomowym. Nie jest to choroba zakaźna i nie można się nią zarazić.

Czym jest zespół Downa?

Zespół Downa to najczęstsza chromosomowa przyczyna niepełnosprawności intelektualnej, wynikająca z dodatkowego materiału genetycznego chromosomu 21, który zmienia rozwój i funkcjonowanie organizmu w wielu obszarach. Występuje we wszystkich grupach etnicznych i społeczno-ekonomicznych.

Globalnie częstość urodzeń wynosi około 1 na 1000, choć zależy od populacji i metod monitorowania. W Stanach Zjednoczonych rodzi się szacunkowo 5700–6000 dzieci rocznie z zespołem Downa. Odpowiada to około 1 przypadkowi na 640 urodzeń według CDC oraz około 1 na 775 żywych urodzeń według danych organizacyjnych w USA.

Czy zespół Downa to choroba genetyczna?

W sensie biologicznym to zaburzenie uwarunkowane zmianą ilości materiału genetycznego. Medycznie trafniejsze są pojęcia zespół genetyczny lub zaburzenie chromosomowe, ponieważ konsekwencje obejmują szerokie spektrum cech rozwojowych i zdrowotnych, a nie jeden, jednolity obraz kliniczny jak w wielu chorobach monogenowych. Zespół Downa nie jest chorobą zakaźną.

Jak powstaje dodatkowa kopia chromosomu 21 i jakie są typy?

U człowieka zazwyczaj występuje 46 chromosomów. W pełnej trisomii 21 większość osób ma 47 chromosomów z trzema kopiami chromosomu 21. Ta postać stanowi około 95% wszystkich przypadków. Około 4% wynika z translokacji, czyli dołączenia dodatkowego materiału z chromosomu 21 do innego chromosomu, a około 1% stanowi mozaicyzm, w którym tylko część komórek zawiera dodatkowy chromosom 21.

  Czy badania genetyczne są refundowane przez NFZ?

Najczęstszym mechanizmem jest nondysjunkcja, czyli nieprawidłowe rozdzielenie chromosomów podczas tworzenia komórek rozrodczych lub we wczesnym podziale zarodka. Jeśli błąd zajdzie przed zapłodnieniem, dodatkowy chromosom 21 jest obecny we wszystkich komórkach. W mozaicyzmie błąd pojawia się po zapłodnieniu i dotyczy tylko części komórek. W translokacji liczba chromosomów może pozostać 46, ale funkcjonalnie obecna jest dodatkowa kopia istotnych fragmentów chromosomu 21.

Dodatkowy materiał genetyczny zmienia ekspresję wielu genów i wpływa jednocześnie na rozwój mózgu, serca, układu odpornościowego, słuchu, wzroku i układu ruchu, co wyjaśnia złożoność fenotypu.

Jakie jest dziedziczenie i ryzyko wystąpienia?

Pełna trisomia 21 zwykle nie jest dziedziczona i najczęściej powstaje losowo w wyniku błędu podziału chromosomów. W części przypadków translokacyjnych możliwe jest dziedziczenie, dlatego w wybranych sytuacjach zaleca się badanie kariotypu rodziców. Wystąpienie zespołu Downa u wcześniejszego dziecka może zwiększać ryzyko w kolejnej ciąży, a w translokacjach ryzyko zależy od rodzaju translokacji oraz od tego, które z rodziców jest nosicielem.

Prawdopodobieństwo urodzenia dziecka z zespołem Downa rośnie wraz z wiekiem matki, choć dzieci z tym zespołem rodzą się także młodszym kobietom. Orientacyjne ryzyko wynosi około 1 na 350 w wieku 35 lat, 1 na 100 w wieku 40 lat i 1 na 30 w wieku 45 lat. Zespół Downa dotyczy wszystkich populacji i nie ogranicza się do żadnej grupy etnicznej ani społeczno-ekonomicznej.

Jak rozpoznaje się zespół Downa?

W ciąży stosuje się badania przesiewowe określające prawdopodobieństwo, takie jak USG i testy biochemiczne, a także nieinwazyjne badania prenatalne oparte na DNA płodowym w krwi matki. W przypadku podwyższonego ryzyka diagnozę potwierdzają badania inwazyjne, między innymi amniopunkcja lub biopsja kosmówki z analizą materiału genetycznego.

Rozpoznanie potwierdza badanie cytogenetyczne. Najczęściej wykonywany jest kariotyp, który ocenia liczbę i strukturę chromosomów oraz potwierdza obecność dodatkowego materiału z chromosomu 21. Po urodzeniu rozpoznanie może być sugerowane przez cechy kliniczne, jednak wymaga potwierdzenia laboratoryjnego.

Jakie są cechy kliniczne i potrzeby zdrowotne?

U wielu osób obserwuje się obniżone napięcie mięśniowe, wolniejsze tempo osiągania kamieni milowych w rozwoju ruchowym i poznawczym oraz charakterystyczne cechy twarzy. Wzrasta także ryzyko niektórych wad serca, niedosłuchu, zaburzeń widzenia, chorób tarczycy, bezdechu sennego, celiakii oraz wybranych chorób krwi.

  Co dziecko dziedziczy po ojcu i jak wpływa to na jego rozwój?

Wczesne wykrywanie problemów zdrowotnych, w tym wad serca oraz zaburzeń słuchu i wzroku, pozwala szybciej wdrażać leczenie i ograniczać ich wpływ na rozwój oraz funkcjonowanie w codziennym życiu.

Na czym polega opieka i wsparcie na różnych etapach życia?

Nie istnieje leczenie usuwające dodatkowy chromosom 21. Opieka koncentruje się na wczesnej diagnostyce, leczeniu schorzeń współistniejących, rehabilitacji, edukacji i wspieraniu samodzielności z poszanowaniem podmiotowości oraz praw osób z zespołem Downa.

Wczesna interwencja może obejmować fizjoterapię, terapię mowy, terapię zajęciową oraz wsparcie psychologiczne i edukacyjne dostosowane do indywidualnych potrzeb. Postęp medycyny i lepsza koordynacja opieki przyczyniają się do poprawy rokowania oraz jakości życia, jednak kluczowe są długoterminowe, skoordynowane programy obejmujące przejście z opieki pediatrycznej do opieki dla dorosłych.

Jakie są aktualne kierunki badań i opieki?

Współczesne działania skupiają się na zwiększaniu dostępności nieinwazyjnych badań prenatalnych, wcześniejszym wykrywaniu i leczeniu wad serca oraz zaburzeń słuchu i wzroku, rozwoju terapii wspierających komunikację, funkcje poznawcze i samodzielność, a także na badaniach nad wpływem dodatkowego chromosomu 21 na starzenie się i chorobę Alzheimera oraz na rozwoju opieki przejściowej do systemu dla dorosłych.

Podsumowanie

Zespół Downa to genetycznie uwarunkowany zespół genetyczny i zaburzenie chromosomowe spowodowane dodatkową kopią chromosomu 21. Najczęściej występuje w postaci pełnej trisomii 21, rzadziej jako translokacja lub mozaicyzm. Nie jest to choroba zakaźna, a opieka koncentruje się na wczesnej diagnostyce, leczeniu chorób współistniejących, rehabilitacji i wsparciu rozwoju na każdym etapie życia.

Dodaj komentarz