Czy SM jest genetyczne?

Czy SM jest genetyczne?

Kategoria Choroby
Data publikacji
Autor
Be4Pregnancy.pl

SM ma komponent genetyczne, ale nie jest chorobą dziedziczoną w prosty sposób, ponieważ nie odpowiada za nie jeden gen przekazywany z rodzica na dziecko i o zachorowaniu decyduje współdziałanie wielu wariantów DNA oraz czynników środowiskowych [1]. W rodzinach ryzyko jest wyższe niż w populacji ogólnej, jednak większość osób z obciążonym wywiadem rodzinnym nie zachoruje [1]. Obecnie nie ma rutynowego testu genetycznego, który pozwalałby przewidzieć rozwój SM u konkretnej osoby [1].

Czym jest SM i co dzieje się w organizmie?

SM to przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego, w której układ odpornościowy błędnie atakuje osłonki mielinowe oraz inne struktury mózgu i rdzenia kręgowego [1]. Proces ten wynika z nieprawidłowej aktywacji i regulacji odpowiedzi immunologicznej u osób predysponowanych, co prowadzi do zapalenia, demielinizacji oraz wtórnego uszkadzania aksonów i komórek nerwowych [1]. U podatnych genetycznie osób czynniki środowiskowe mogą zmieniać próg aktywacji odpowiedzi immunologicznej, przez co elementy własnego układu nerwowego zaczynają być rozpoznawane jako obce [1].

Czy SM jest genetyczne czy dziedziczne?

W przypadku SM należy odróżnić pojęcia genetyczne i dziedziczne. Choroba ma wyraźne podłoże genetyczne, ale nie jest dziedziczona jednogenowo w prostym schemacie przekazywania cech między pokoleniami [1]. Ryzyko kształtuje kombinacja wielu wariantów DNA, a nie jedna mutacja, więc mówimy o chorobie o złożonej etiologii immunologicznej, genetycznej i środowiskowej [1].

Najsilniejsze związki z ryzykiem dotyczą regionu HLA, który reguluje prezentację antygenów układowi odpornościowemu. Szczególnie istotny jest haplotyp HLA-DR2, w tym wariant HLA-DRB1*15:01, dla którego szacowano około trzykrotny wzrost ilorazu szans zachorowania. Ważną rolę odgrywają też inne geny immunologiczne, w tym IL2RA i IL7RA, które zostały zidentyfikowane jako dziedziczne czynniki podatności. Mimo to posiadanie wariantu zwiększającego podatność nie oznacza, że dana osoba zachoruje [1].

Dotychczasowe badania wskazują około 200 genów powiązanych z ogólnym ryzykiem SM, z których każdy wnosi niewielki wkład, a łączny efekt wielu wariantów decyduje o podatności.

Ile wynosi ryzyko zachorowania w populacji i w rodzinach?

W populacji ogólnej ryzyko rozwoju SM szacuje się na około 1 na 333 osoby, czyli około 0,3 procent. Dziecko osoby chorej ma około 2 procent ryzyka rozwoju choroby [1]. W przypadku rodziców, dzieci i rodzeństwa chorego ryzyko może sięgać około 7 do 8 procent, co odzwierciedla różnice między populacjami i metodami szacowania.

  Badania genetyczne skąd pochodzę i co mogą mi powiedzieć o moich korzeniach

Około jedna na pięć osób z SM ma krewnego również dotkniętego chorobą, co podkreśla rodzinne skupianie przypadków bez prostego mechanizmu dziedziczenia. W badaniach bliźniąt zgodność zachorowania u bliźniąt jednojajowych wynosi około 20 do 30 procent, w innych zestawieniach około 25 procent, a u bliźniąt dwujajowych około 2 do 5 procent [1]. Dane te pokazują istotny udział genów, ale także duży wpływ czynników środowiskowych, ponieważ zgodność u bliźniąt jednojajowych nie wynosi 100 procent [1].

Szacuje się, że dziedziczna składowa może odpowiadać mniej więcej za połowę całkowitej podatności na SM, a pozostała część wiąże się z czynnikami środowiskowymi i losowymi.

Jakie geny najsilniej wpływają na ryzyko SM?

Najważniejszy wpływ mają warianty w regionie HLA, zwłaszcza HLA-DRB1*15:01, który należy do haplotypu HLA-DR2 i wiąże się z około trzykrotnym wzrostem ryzyka w porównaniu z osobami bez tego wariantu. Poza HLA wskazuje się m.in. geny receptora interleukiny 2 i 7, czyli IL2RA i IL7RA, które modulują aktywację i regulację limfocytów.

Wrażliwość na SM wynika z nakładania się dziesiątek do setek wariantów o małym efekcie, a nie z pojedynczej mutacji o dużej penetracji. Zidentyfikowano około 200 genów, które w różnym stopniu wpływają na ogólne ryzyko, co potwierdza wieloczynnikowy charakter choroby. Mimo obecności wariantów ryzyka większość ich nosicieli nie zachoruje, co potwierdza niepełną determinację genetyczną [1].

Jakie czynniki środowiskowe zwiększają ryzyko i jak współgrają z genami?

Do najlepiej opisanych czynników środowiskowych należą przebyte zakażenie wirusem Epsteina Barr, palenie tytoniu, niski poziom witaminy D lub mała ekspozycja na światło słoneczne oraz otyłość w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania [1]. Zależność z EBV budzi szczególne zainteresowanie, ale samo zakażenie nie wystarcza, aby wywołać chorobę u większości osób [1].

Czynniki środowiskowe oddziałują z predyspozycją genetyczną, wpływając na aktywację i regulację odpowiedzi immunologicznej oraz rozpoznawanie antygenów [1]. Badane są także procesy epigenetyczne, które mogą łączyć wpływy środowiska z aktywnością genów odpornościowych [1]. Znaczenie mogą mieć również wiek, płeć i pochodzenie populacyjne, które modyfikują ekspozycję na czynniki ryzyka i odpowiedź układu odpornościowego [1].

Ile w ryzyku SM pochodzi z genów, a ile ze środowiska?

W przybliżeniu około połowy zmienności podatności można przypisać składnikowi dziedzicznemu, natomiast pozostała część wynika z czynników środowiskowych i losowych. Wyższa zgodność zachorowania u bliźniąt jednojajowych niż u dwujajowych potwierdza znaczenie genów, ale brak pełnej zgodności podkreśla równie ważny udział środowiska [1].

  Czy mukowiscydoza jest dziedziczna?

Predyspozycja genetyczna wpływa na próg aktywacji autoimmunizacji, a czynniki środowiskowe, w tym EBV, palenie oraz status witaminy D, mogą ten próg przekraczać i inicjować patologiczną odpowiedź odpornościową [1]. Warianty genetyczne mogą także wpływać na przebieg choroby i potencjalnie na odpowiedź na leczenie, co pozostaje aktywnym obszarem badań.

Czy istnieje test genetyczny, który przewidzi SM?

Nie ma obecnie wiarygodnego, rutynowego testu genetycznego, który pozwoliłby jednoznacznie przewidzieć rozwój SM u danej osoby [1]. Trwają prace nad poligenowymi wynikami ryzyka, które łączą wiele wariantów DNA w jeden wskaźnik podatności i mogą w przyszłości uzupełniać informacje wynikające z wywiadu rodzinnego.

Przewiduje się, że najskuteczniejsze będą modele łączące dane genetyczne z kluczowymi czynnikami środowiskowymi, w tym informacją o przebyciu zakażenia EBV, paleniu tytoniu, statusie witaminy D oraz masie ciała w okresie rozwojowym [1]. Rozwój tych metod jest elementem dążenia do medycyny precyzyjnej, jednak wskaźniki genetyczne nie zastępują diagnostyki klinicznej i badań obrazowych.

Jak interpretować historię rodzinną i indywidualne ryzyko?

W praktyce klinicznej rodzinne występowanie SM jest uznawane za czynnik ryzyka, ale ryzyko to należy osadzać w wartościach bezwzględnych. W populacji ogólnej wynosi ono około 0,3 procent, dziecko osoby chorej ma około 2 procent ryzyka, a u rodziców, dzieci lub rodzeństwa chorego może sięgać około 7 do 8 procent [1]. Około 20 procent osób z SM ma krewnego również chorego, co świadczy o rodzinnej agregacji bez prostego schematu dziedziczenia.

Większość osób z obciążonym wywiadem rodzinnym nie zachoruje, ponieważ samo obciążenie rodzinne nie przesądza o rozwoju choroby. Ryzyko jest zwiększone względem populacji, lecz nie oznacza pewności zachorowania [1]. Różnice między zestawieniami ryzyka dla krewnych pierwszego stopnia wynikają z odmienności populacyjnych, definicji i metod szacowania.

Dlaczego odpowiedź na pytanie Czy SM jest genetyczne? jest ważna?

Świadomość, że SM ma tło genetyczne, ale nie jest prosto dziedziczne, pomaga realistycznie ocenić ryzyko oraz właściwie interpretować dane rodzinne bez zbędnego niepokoju [1]. Pozwala też zrozumieć, dlaczego profil ryzyka tworzy układ wielu wariantów DNA połączony z kluczowymi ekspozycjami środowiskowymi, a także dlaczego obecnie nie istnieje pojedynczy test przesiewowy [1]. Taka perspektywa wspiera rozwój precyzyjnych modeli predykcyjnych oraz badań nad czynnikami, które można modyfikować na poziomie populacyjnym [1].

Źródła

  1. https://www.msif.org/about-ms/causes/

Dodaj komentarz